Kooxo Hore Isku Hayay oo Midoobay, Iyagoo Dalbanaya In Xukuumadda Abiy La Bedelo
Addis Ababa (WDN) — Isbahaysi cusub ayaa ka dhex curtay siyaasadda Itoobiya, kadib markii toddoba kooxood oo hubeysan iyo kuwo siyaasaddeed ay ku dhawaaqeen inay midaynayeen awooddooda, iyagoo doonaya in meesha laga saaro xukuumadda Ra’iisul Wasaare Abiy Ahmed, lana dhiso maamul ku-meel-gaar ah oo loo dhan yahay.
Kooxahan oo isku magacaabay Ethiopian Peoples’ Forces Alliance for Survival, ayaa sheegay inay mideynayaan awooddooda siyaasaddeed iyo tan abaabul, ayna doonayaan in la dhiso dowlad ku-meel-gaar ah oo ku shaqeysa axdi ku-meel-gaar ah.
Isbahaysiga waxaa ku jira Amhara Fano National Movement, Tigray People’s Liberation Front (TPLF), Oromo Liberation Army (OLA), Ogaden National Liberation Front (ONLF), Afar Revolutionary Democratic Unity Front (Ugugumo), Benishangul Peoples’ Liberation Movement iyo Gumuz Peoples’ Democratic Movement.
Isbahaysigan ayaa si gaar ah loo hadal hayaa, maadaama qaar ka mid ah kooxahan ay hore u ahaayeen dhinacyo iska soo horjeeday ama lahaa ajandayaal siyaasaddeed iyo kuwo dhuleed oo kala duwan.
Eedayn Toos ah oo loo Jeediyay Abiy
Bayaan ay si wadajir ah u soo saareen ayay kooxuhu ku eedeeyeen xukuumadda Abiy inay ku dhaqanto maamul shaqsiyadaysan oo awoodda ku urursan hal dhinac, iyagoo sheegay in siyaasaddaha dowladda ay horseedeen collaaddo, barakac, amni-darro iyo cadaadis siyaasaddeed.
Waxay sheegeen in ujeeddadooda koowaad ay tahay in meesha laga saaro nidaamka ay ku tilmaameen mid “shaqsiyadaysan oo kali-talis ah”, laguna beddelo dowlad ku-meel-gaar ah oo loo dhan yahay.
Eedeymahan iyo tilmaamaha siyaasaddeed waxay ka yimaadeen isbahaysiga, mana aha dhammaantood xaqiiqooyin si madax-bannaan loo xaqiijiyay. Xukuumadda Itoobiya ayaan xilliga warbixintan si rasmi ah uga jawaabin ku dhawaaqista isbahaysiga.
Kooxuhu waxay sheegeen in dowladda ku-meel-gaarka ahi mudnaanta siin doonto joojinta collaaddaha hubeysan, ilaalinta xuquuqda madaniga iyo dimuqraadiyadda, soo celinta amniga, wax ka qabashada dhibaatooyinka dhaqaale iyo bulsho, iyo qabashada wadahadal qaran iyo mid dastuur oo loo dhan yahay.
Colaado Kala Duwan oo Isbiirsaday
Ku dhawaaqista isbahaysigan ayaa ku soo beegmaysa xilli Itoobiya ay weli wajahdo collaado iyo xiisado siyaasaddeed oo ka jira dhowr gobol.
Dagaallo ayaa ka socda qaybo ka mid ah Oromia iyo Amhara, halka xiisadaha Tigray ay dib u soo nooleeyeen walaaca laga qabo mustaqbalka heshiiskii nabadeed ee Pretoria ee 2022. TPLF-na waxay sheegtay in heshiiskaasi si dhab ah u burburay.
Isbahaysiga cusub wuxuu sidaas darteed isu keenayaa xoogag muddo dheer lahaa xiriirro aad u kala duwan oo ay la lahaayeen Addis Ababa, iyo mararka qaarkoodna midba midka kale.
Hase yeeshee, ku dhawaaqista isbahaysigu macnaheedu ma aha in toddobada kooxood ay sameysteen ciidan mideysan oo leh hal talis. Kala duwanaanshaha siyaasaddeed iyo midka taariikheed ee u dhexeeya kooxahan ayaa weli ah caqabad weyn.
Nidaamka Federaalka oo Cadaadis Wajahaya
Isbahaysigan cusub wuxuu sidoo kale soo baxay xilli Itoobiya ay waddo geeddi-socod wadahadal qaran oo diiradda saaraya arrimo ay ka mid yihiin nidaamka siyaasadeed, federaalka, matalaadda siyaasadeed, xiriirka dowladda dhexe iyo maamullada gobollada, iyo awood-qaybsiga.
Guddiga Wadahadalka Qaranka ee Itoobiya ayaa sheegay inuu ururiyay ajandayaal ka yimid qaybo badan oo dalka ah, isla markaana uu diyaarinayo wejiyada xiga ee geeddi-socodka. Ra’iisul Wasaare Abiy ayaa isna hore u sheegay in dowladdiisu diyaar u tahay inay tixgeliso tallooyinka kasoo baxa wadahadalka.
Si kastaba, isbahaysiga cusub wuxuu muujinayaa in kooxo hubeysan oo muhiim ah ay weli ka baxsan yihiin geeddi-socodka siyaasadeed ee dowladda.
Isbahaysi Ka Dhashay Xiisad
Muhiimadda ku dhawaaqistan kuma koobna tirada kooxaha isku biiray, balse waxay ku jirtaa baaxadda juqraafiyeed iyo siyaasaddeed ee ay matalayaan.
Laga bilaabo Tigray iyo Amhara ilaa Oromia, Deegaanka Soomaalida, Afar iyo Benishangul-Gumuz, isbahaysigu wuxuu isku keenayaa dhaqdhaqaaqyo leh cabashooyin iyo dalabyo siyaasadeed oo kala duwan.
Kooxuhu waxay sheegeen in ujeeddadoodu aysan ahayn oo keliya inay meesha ka saaraan dowladda hadda jirta, balse ay doonayaan in la furo marxalad ku-meel-gaar ah oo ku dhisan hannaan siyaasadeed oo loo dhan yahay, wadahadal dastuur iyo ilaalinta xuquuqda.
Si kastaba ha ahaatee, su’aasha ugu weyn ayaa ah in isbahaysigan cusub uu isu beddeli doono madal siyaasadeed oo horseedda wadahadal, mise uu noqon doono wejigii cusub ee colaadaha hubeysan ee Itoobiya.
Mideynta kooxahan hore u kala aragti duwanaa waxay muujinaysaa isbeddel muuqda oo ku yimid muuqaalka siyaasadeed ee Itoobiya. Waxa weli aan la ogeyn waa sida Addis Ababa uga jawaabi doonto: iska horimaad cusub, wadahadal siyaasadeed, ama isku darka labadaas waddo.
WardheerNews
