W/Q Cabdikariim Xaaji Cabdi Buux

Taariikhda aadamaha waxaa ku yar shakhsiyaad saamayn qoto dheer oo waarta ku yeeshay dunida sida Nabi Muxammad ﷺ. Taariikhdiisu waa mid si gaar ah u xusuus mudan, ma aha oo keliya sababta oo ah wuxuu noqday hoggaamiye diimeed iyo shakhsiyad taariikhi ah oo saamayn weyn leh, balse sidoo kale waxay ku bilaabatay nolol ay hareeyeen agoonnimo iyo duruufo adag, halkii ay ka bilaaban lahayd maal, mansab, waxbarasho rasmi ah ama awood.

Carruurnimadii Agoonimada

Nabi Muxammad ﷺ wuxuu ku dhashay Makah qarnigii lixaad, wuxuuna ka dhashay qabiilka Quraysh. Aabbihii, Cabdullaahi bin Cabdil-Muddalib, wuxuu geeriyooday ka hor dhalashadiisa. Sidaas darteed, Nabi Muxammad ﷺ wuxuu dunida yimid isagoo aabbihii ka geeriyooday.

Hooyadii, Aamina bint Wahab, ayaa daryeeshay sannadihii ugu horreeyay ee noloshiisa, balse waxay geeriyootay isagoo qiyaastii lix jir ah. Intaas kaddib, waxaa daryeelay awoowgiis Cabdul-Muddalib, markii uu isaguna geeriyoodayna waxaa masuuliyaddiisa qaaday adeerkii Abuu Daalib.

Sidaas darteed, Nabi Muxammad ﷺ wuxuu yaraantiisii si dhab ah u soo maray xaaladda agoonimada. Wuxuu garanayay waxa ay tahay in ilmuhu ku koro isaga oo aan haysan daryeelkii iyo garabkii labada waalid.

Qur’aanka Kariimka ah ayaa markii dambe xusuusiyay marxaladdaas noloshiisa:

“Miyuusan ku helin adigoo agoon ah, dabadeedna ku hoyin?”
— Qur’aanka Kariimka ah, 93:6

Qoyskii iyo Nolashii Nabi Maxamed Nabad iyo Naxariis Korkiis

Nabi Muxammad ﷺ wuxuu ahaa ilmaha keliya ee uu dhalay Cabdullaahi bin Cabdil-Muddalib iyo Aamina bint Wahab. Sidaas darteed, ma uusan lahayn walaalo ay isku aabbe iyo isku hooyo yihiin.

Sidoo kale, kutubta taariikhda iyo siirada ah laguma xuso walaalo aabbe wadaag ah oo si la hubo uga haray Cabdullaahi, maadaama uu geeriyooday ka hor dhalashada Nabi Muxammad ﷺ.

Hase yeeshee, Nabi Muxammad ﷺ wuxuu lahaa walaalo nuujin iyo barbaarin ah, taas oo ka dhalatay dhaqankii Carabta ee xilligaas, kaas oo ahaa in carruurta loo diro haween kale si ay u nuujiyaan una soo barbaariyaan.

Waxaa ka mid ahaa:

• Xamza bin Cabdil-Muddalib — adeerkii Nabi Muxammad ﷺ, sidoo kalena walaalkiis nuujinta ka ahaa Thuwaybah.
• Abuu Salama, Cabdullaahi bin Cabdil-Asad — walaalkiis nuujinta ka ahaa Thuwaybah.
• Cabdullaahi bin Al-Xaarith — walaalkiis nuujinta ka ahaa Xaliimo Sa’diyah.
• Aniisah bint Al-Xaarith — walaashiis nuujinta ka ahayd Xaliimo Sa’diyah.
• Shaymaa, Hudhaafa bint Al-Xaarith — walaashiis nuujinta ka ahayd Xaliimo Sa’diyah.

Nabi Muxammad ﷺ wuxuu sidoo kale ka tirsanaa qoys ballaaran oo dhinaca awoowgiis Cabdul-Muddalib ah. Adeerradiisa iyo eeddadiisa waxaa ka mid ahaa shakhsiyaad caan ah sida Xamza, Abuu Daalib, Al-Cabbaas, Abuu Lahab iyo Safiyyah.

Sidaas awgeed, waxaa muhiim ah in la kala saaro labada arrimood: Nabi Muxammad ﷺ ma uusan lahayn walaalo dhalasho oo buuxa, balse wuxuu lahaa qaraabo badan iyo dhowr walaalo nuujin ah.

Carruurnimo Aan Waxbarasho Rasmi ah Lahayn

Arrin kale oo ka mid ah dhinacyada cajiibka ah ee nolosha Nabi Muxammad ﷺ waxay ahayd inuusan helin waxbarasho rasmi ah oo la mid ah tan culimada, faylasuufyada ama hoggaamiyeyaasha aqoonta ku soo caan baxay.

Dhaqanka Islaamiga ah wuxuu Nabi Muxammad ﷺ ku tilmaamaa Ummiy, taas oo inta badan lagu fasiray inuusan aqrin ama qorin. Ma uusan tegin dugsi rasmi ah ama madrasad diimeed, mana uusan lahayn shahaadooyin waxbarasho oo uu ka soo qaatay xarun aqooneed.

Hase yeeshee, markii uu gaaray qiyaastii 40 sano jir, Nabi Muxamed ﷺ  waxaa bilaabmay inuu helo waxyiga Alle oo uu u keenayay Malagga Jibriil.

Waxyigii ugu horreeyay wuxuu ku bilaabmay amarka:

“Akhri magaca Rabbigaa ee abuuray.”

Dhacdadaasi waxaay ahayd bilowgii soo degista Qur’aanka Kariimka ah iyo bilaabashadii risaladii Nabi Muxammad ﷺ.

Agoonkii Noqday Rasuul

Nabi Muxammad ﷺ wuxuu dadka ugu yeeray inay caabudaan Ilaah keliya, wuxuuna ku boorriyey caddaalad, runnimo, naxariis, sadaqo, masuuliyad iyo karaamada bani’aadamka.

Fariintiisu waxay caqabad ku noqotay nidaamyadii diimeed, bulsheed, dhaqaale iyo qabyaaladeed ee ka jiray Carabtii qarnigii toddobaad. Sidaas darteed, isaga iyo dadkii rumaystay waxay la kulmeen cadaadis, hanjabaad iyo dhibaatooyin badan. Hase yeeshee, fariintiisu way sii fidday.

Sanadkii 622 Miilaadiga, Nabi Muxammad ﷺ iyo asxaabtiisu waxay Maka uga hijroodeen Madiinah. Dhacdadan oo loo yaqaan Hijrada ayaa noqotay bilowga taariikhda Hijriga ee Islaamka.

Madiinah, Nabi Muxammad ﷺ wuxuu noqday hoggaamiye diimeed iyo hoggaamiyaha bulsho sii kobcaysa. Wuxuu dhisay nidaam bulsho iyo siyaasadeed oo isku keenay kooxo kala duwan, kuna salaysnaa iimaan, masuuliyad iyo waajibaad wadaag.

Fariin Bulsho Beddeshay

Muhiimadda risaladii Nabi Muxammad ﷺ laguma cabbiri karo oo keliya tirada dadka markii dambe raacay. Waxbaristiisu waxay taabatay arrimo aasaasi u ah nolosha bani’aadamka: karaamada qofka, caddaaladda, masuuliyadda bulshada, qoyska, sadaqada, hoggaaminta iyo la xisaabtanka Alle hortiisa.

Qur’aanku wuxuu caqabad ku noqday fikraddii ahayd in maal, nasab ama qabiil ay go’aamiyaan qiimaha qofka. Wuxuu dadka ugu baaqay masuuliyad akhlaaqeed iyo in dhammaan dadka ay Alle hortiisa kula xisaabtamaan camalkooda.

Waxa ka bilaabmay fariin lagu wacdiyey Maka iyo Madiinah ayaa muddo kooban kadib ka gudubtay xuduudihii Jasiiradda Carabta, una gudubtay bulshooyin iyo ilbaxnimooyin fogfog. Hal Nin oo Noqday Udub-dhexaadka Diin Caalami ah- Diinta Islaamka,

Nabi Muxammad ﷺ wuxuu geeriyooday sanadkii 632 Miilaadiga, balse diintii uu dadka ugu yeeray waxay sii wadday inay si degdeg ah u faafto. Tobannaan sano gudahood, Islaamku wuxuu gaadhay qaybo badan oo Bariga Dhexe iyo Waqooyiga Afrika ah, kaddibna wuxuu ku fiday Bartamaha Aasiya, Koonfurta Aasiya, qaybo ka mid ah Yurub iyo Koonfur-bari Aasiya.

Maanta, Islaamka waxaa laga helaa ku dhowaad dhammaan gobollada dunida, waxaana haysta in ka badan laba bilyan oo qof, taas oo ka dhigaysa mid ka mid ah diimaha ugu waaweyn dunida.

Safarka uu ka soo maray ilmo agoon ah oo ku nool Makkah ilaa Rasuul ay maanta dunida oo dhan maamuusaan Muslimiintu wuxuu ka mid yahay dhacdooyinka ugu saamaynta badan taariikhda diinta iyo aadamaha.

Awoodda Bilowgiisa

Waxaa laga yaabaa in qaybta ugu yaabka badan ee nolosha Nabi Muxammad ﷺ ay tahay farqiga weyn ee u dhexeeya bilowgiisii nololeed iyo saamayntii taariikheed ee uu ku dhammaaday.

Wuxuu nolosha ku bilaabay isagoo aan Aabbe haysan.
Wuxuu hooyadii waayay isagoo weli ilmo yar ah.
Ma uusan helin waxbarasho rasmi ah oo caadi ah.

Risaladiisana Nabi Muxammed ﷺ kuma uusan bilaabin carshi, ciidan xoog leh ama boqortooyo horay u dhisnayd.Wuxuu ku bilaabay fariin. Sida ay aaminsan yihiin Muslimiintu, fariintaasi waxay ahayd waxyi Alle ka yimid. Asxaabtiisa iyo dadkii ka dambeeyay waxay ilaaliyeen waxyigaas oo lagu ururiyey Qur’aanka Kariimka ah, halka hadalladiisa, ficilladiisa iyo dhaqankiisana lagu soo gudbiyey Sunnada iyo Xadiiska.

Marka laga eego dhinaca Iimaanka, Nabi Muxammad ﷺ wuxuu Muslimiintu u aqoonsan yihiin Nabigii iyo Rasuulkii ugu dambeeyay ee Alle.

Marka laga eego dhinaca taariikhda, wuxuu noqday shakhsigii udub-dhexaadka u ahaa dhalashadii ilbaxnimo weyn oo si qoto dheer u saamaysay diinta, aqoonta, siyaasadda iyo dhaqanka qaybo badan oo dunida ka mid ah.

Agoontii Maka waxay noqotay Nabi ay Muslimiintu ku wada xiran yihiin dunida oo dhan. Ninkii aan helin waxbarasho rasmi ah, sida ay Muslimiintu rumaysan yihiin, wuxuu noqday Rasuulkii Alle u soo dejiyey Qur’aanka Kariimka ah.

Fariintii ka bilaabatay Carabtii qarnigii toddobaad waxay ka gudubtay luuqado, dhaqammo, qaarado iyo jiilal. In ka badan afar iyo toban qarni kaddib, magaca Nabi Muxammad ﷺ weli wuxuu si joogto ah uga dhex yeedhaa ducada iyo cibaadada Muslimiinta ku nool dacallada dunida.

Taariikhda Nabi Muxammed ﷺ, waa arin ku saabsan bilow aan caadi ahayn: ilmo agoon ah oo ku koray isaga oo waayay garabkii labada waalid, aan helin waxbarasho rasmi ah, iyo Rasuulkii Muslimiinta Alle u doortay fariin beddeshay Carabta, dabadeedna gaadhay dacallada dunida.

Cabdikariim Xaaji Cabdi Buux
Email: abdikarimshak@gmail.com