Marka ad wax badan is tidhaa ka aamus arrimaha siyaasad-ku-sheega ah ee is rog rogaya, siiba kuwa ka dhacaya Koonfurta Soomaaliya, ayuunbaad arrimo kaa fajiciya arkaysaa amba maqlaysaa. Waxaa tusaale u ah hadalkii ka soo yeedhay Sheikh Daahir Aweys ee Ahaa: Ha loo dul qaato dagaal hor leh oo sii socon doona.Sheekh Xasan Daahir oo saxaafadda ka soo hormuuqday, sheegeyna in dagaalku socon doono

Waxaan hubaa, Oo an sheki ku jirin, in dadka Somaaliyeed dulqaad badan muujiyeen marka la eego sida ay ugu dulqaateen dhibaatooyinkii ka soo gaadhay dagaalada sokeeye. Waliba, gaar ahaan, dadka Somaaliyeed waxay dulqaad badan u hayaan waxa la yidhaah qabiilka danahiiska.

Sidaan wada garan karno, ambse an aragnama, waxaa maanta look ala degaa oo noqotay qodobada ugu horeeya nebadgelyo-raadiska iyo wada noolaashaha dadk meel wada dega wadanka dhexdiisu waa qabiilka. Somaali waxay dulqaad u weyday, oo ay mar hore dayacday waa wadaninimo. Tass baa keentay in ayna cidna isugu imaan cadow laga daafaco wadanka.

Waxaase dhacda in dadka Soomaaliyeed ku masquuleen in qabiilba qabiilka kale iska ilaaliyo. Waxaa tusaale muuqda noqon kara, anigu sidaan qabo, in Dawladii Cabdilaahi Yussuf loo diiday in ay Muqdisho soo caga digato. Dacwada ugu weyn ee lagal horyimid waxay ahayd Hawiye oo ku dooday in uu Daarood qabsanaayo. Waxay marwalba ahayd doodu, Dawlada waan rabnaa ee mar rabno cida ka madaxda ah, Cabdilaahi Yuusuf. Itoobiya ayuu wataa waxay ahayd kaliya geed ku gabad.

Maanta waxaa madax ah kii sidaas lahaa, Sheikh Axmed, Dawlado shesheeyana, oo xitaa Itoobiya ku jirto, wuu rabaa in ay wadanka joogan oo ay ilaaliyaan Dawladiishu inta ay adkaanaysu. Waxna kuma jabna dacwadaa iyad ah, sidaan anigu qabo. Waayo, mar haddii nabad laga waayo dadka ay wax la rabto Dawladu, waa in ay heshaa cid ilaalisa nabadgelyada xafiisyada iyo maamulka la rabo in uu hirgalo.

Dad badan oo shalay arrinkaas laftiisa ka soo horjeeday, siiba kuwa sheegta Odayaasha Hawiye, maanta way soo dhaweeyiin doodaas iyada ah, wayna ku dhawaaqaan in la daafaco Dawlad Sheikh Shariif Axmed. Labadaa Dawladood waxa qudha ee u dhexeeyaa waa qabiilka uu yahay qofka ka madaxda ahi. Dulqaadka Hawiye maanta uu muujinayo waxaa u sal ah kaliya iyaga oo u arka in ayna u jeeda Dawladu ahayn in Hawiye lagu qasado. Awal horena Ma hayn ujeedadu, waxay ahayd tuhun la is muudsiiyey (wrong perception) iyo baqdin qabiil oo lakala qabo.

Markaa waxaa iga yaabiyey dulqaadka uu sheikh Hassan Daahir Aweys ka rabo in uu dadku dagaal kale oo dheer u sii dhabar adkaadu, waxa ay micnaheedu yahy. Waxay igala fogaan weyday, in uu Sheikh Aweys leeyahay Hawiye, Hawiye kale ka doorta oo aniga ii dulqaata inta aan dantayda dagaal ku gaadhaayo. Waayo, sida uu arko amba looga bartay ummadda Soomaaliyeed way u dul qaataan arrimaha qabiilka. Taas baa ka soo hor marta danaha guud, sida wadaninimada amba gobalnimad.

Aniga oo an la iiga baran in aan gabay tiriyo, ayaan hadana is haysan kari waayey oo in aan guuxo amba doobiyo, oo an xunbada qubo sidii awr doob baranaaya, ayaan wax soo  daadshey ee bal ila eega. Iina dulqaata, tii Soomaalinimo, ma aha tu qabiil.

Waxaan Idhi: 
 
Duco beele ina Daahirow nabad ma doonaysid 
Dadkaagan dulmigu daashaday iyo dumarkan daaduumay 
Dabkaad hurisay dad kuwaad in badan nabadda duufsiisay 
Danyaraha carruurta ah intaad dil u horseedayso 
Dagaal aan damayn baad waddaa tan iyo door dheere 
Ma adaa dulqaad garan kara oo daacadnimo Sheegtay?

Dadka badankii wuu garan karaa waxan aad daahayso 
Dib u dhugo dariiqaad martay oo daris waxaad keentay 
Itixaad dagaalkii Puntland duulimaad lumay dheh 
Diin baan wadaa baad tidhaah cidina doonayne 
Ina Yeey dagaal kaaga badi dabinna kuu qoolye 
Darbi oodan waataad gashay eed Diiqsi kari weyday 
Daarood rag baa kuu baxee dibad ma joogteene 
Dagaal lagumo helo darajdaan Daayin kuu qorine 
Dariiqii xalaasha u ahaa diidday in aad raacdo 
Kala didisay Daarood Hawiye dooxa wada Yiille 
Dadkii ehel ahaan jiray zamaan daafta kala aadye 
Dambi dhaaf in aad raadsato cidi ma diideene 
Dufan (nourishment) debadda kaa soo gala iyo doolarkani awran 
Diin Wahaabka (Wahaabi) kuwan kuu akhriya ee dumiyey Soomaali

Dariiqan dadkaygii Halligay diiday odhan weyday 
Debno maalka (lip service) diin aanad hubin dood Kksoo dhigatay 
Dalkan ololay daayac carruur dumarkan ooyaaya 
Diintaba waxaa laga gadaa ruux daryeel qaba e 
Dubku nimuu damqado Daahirow daris ma laayeene 
Danta adiga kuu gaar ah baad ubad u dooxdaaye 
Ma adaa dulqaad garan kara oo daacadnimo sheegtay?

Dadku way ogyiin Daahirow damacan kuu gaar ah 
Danbi dhaaf Ilaahay ka doon oo dami dabkaad oogtay 
Wada diidday dowlado wixii door lasoo bidaye 
Danta guud nin doonaba ma tihid oo raba xal diin dhaafsan 
Dawo raadis kii noogu yimid ee dunidu noo doortay 
Dil ku qaada mooyee ma odhan sidan ha loo daaqo 
Mar ku doodday inaad tahay caskari sugayey doorkiisa 
Ina Yeey duleedkuu ka kacay iminka doonaya 
Mar ku doodday inaad Diintii tahay iyo Nebi la soo doortay 
Marna damac qabiil kama tegtide daaha soo xidhatay 
Markaad damacdo Warlord dad cuna dan u walaaloode 
Mar ku durug Al-Qaeda kuwaa dunida aafeeyey 
Dib u dhugo dariiqaad martay meydka wada daadsan 
Dadku waxay rabaan baa ka weyn danahan kuu khaas Ah 
Galguduud dagaalkii dorraad dhiigga lagu daadshay 
Doofaar Ka yimi dalal shishe oo madaxa soo duubtay 
Dulligii Ciraaq soo rogay ee dumarka laynaayey 
Dib u dhaca kuwii baday Afghan ee duur cidla taagay 
Dad naceybka duul lagu korshay oo naartu wada diidday 
Dumar iyo carruur niman midnaba cid u danayneynin 
Dunbuq buuxa nimankaa sita ee dilaya Soomaali 
Dadkii go’ay dariiqyada kuwii gawrac ugu Duubay 
Dooxyada ququla Dhiig dadbaa lagu dabbaashaaye 
Danbibaa la galay Daahirow adiga kaa daahan 
Diintaadu kuma joojiso oo daallin baad tahaye 
U dulqaata dacwad kama dhigeen ruux damiir lihiye 
Dooddaada ina Daahirow duunku kula yaabye  
Ma Adaa dulqaad garan kara oo daacadnimo sheegtay?

Dariiq lagu dhintuun baad waddaa oo  diidday hadal toosan 
Ku dan seegtay diin been ah iyo duub cad ood xidhato 
U durduuratay ruux dhiigga jecel oon cid u danayneyne  
Dab ku hurisay dariskii ku xigay duubcas ugu Yeedhay 
Kala dumisay dooduhu Hawiye dad ugu baaqaayey 
Dalabkaaga kii Diiday dhahay dib uma sii noola 
Dulqaad ruux leh amba qaba dareen dad u ku maamuusu 
U dulqaata dacwad kama dhigeen ruux damiir lihiye 
U durbaan tun waligaa cid kale duufso kaa aragto 
Dan kalood ka leedahay La waa oo dumisay Soomaali

Dalku Dhaqankii Uu Soo Dhisiyo Dhaxal Dadka U Yaalay
Ku durdurisay taariikh da’weyn oo daari kama taagna   
Dadku way arkaan Daahirow bohoshan aad daahday 
Dib u noqod dagaal kale gala daawo noqon mayso

Ila daawo aan duluc dadnimo hadal ku deeqsiiyo 
Deji reerka beel daaje noqo danaha guud dhowra 
Bal ha dilin dadkaygani wax badan dulinku soo gaadhay 
Bal daryeel daciifkiyo danyare doog u  wada raadi 
Dalka dhiig dadba lagu qubee duciyo Khayr raadi 
Daahiyad hadduu beri ahaa dumarkii Soomaali

Dubkooday Gadaan baa La baday Dani Markay Yeeshay 
Darxumada duleedada ku helay dib uga  soo hooya 
Danbi dhaaf kuwaas ku hele darajo dheeraad ah 
Dareenkayga sidaan qabo ma yarid duni intaad joogtay 
Dalkaagoo ku maamuusa iyo daris ku dhowraaya 
Daydayo xabaal yara degdeg Ah oo lagu daryeelaayo. 

Dr. Cali Baxar 
E-Mail:aib_1@yahoo.com
_________________________________________________________________________________

We welcome the submission of all articles for possible publication on WardheerNews.com
So please email your article today Opinions expressed in this article are those of the author
and do not necessarily reflect the views of WardheerNews
Maqaalkani wuxuu ka turjumayaa aragtida Qoraaga loomana fasiran karo tan WardheerNews 

Copyright © 2009 Wardheernews.com