|
||||||
Waxa ay Maxkamadda Adduunka ee fadhigeedu yahay magaaladda Hague ee waddanka Holland soo saartay 22 bisha July, 2010 ra’yi (Advisory opinion) ay kaga jawaabaysay su’aal uu Golaha Guud (General Assembly) ee Qaramada Midoobay ku waydiiyay go’aanka tirsigiisu yahay 63/3 ee ka soo baxay Golaha Guud ee Qarammada Midoobay 8-dii bishii Oktoobar, 2008. Golaha Guud waxa u bannaynaya in uu ra’yi sharci waydiisto Maxkamadda Adduunka qodobka 96-aad ee Axdiga Qaramada Midoobay (UN Caharter). Su’aasha sharci ee uu Golaha Ammaanku waydiiystay in ay Maxkamaddu ra’yi ka bixiso ayaa waxa ay u dhignayd sida hoos ku qoran:
Ma waafaqsan tahay sharciga caaalamiga ah ku dhawaaqidda ay keligood ku dhawaaqeen in ay yihiin dal madax bannaan hayadaha is xukun ee ku meel gaadhka ah ee Kosovo ? Haddaba in kastoo aanay ra’yi bixinaha sharci ee ay bixiso Maxkamadda Adduunku aanay ahayn qaar waajib ku ah in ay fuliyaan cidda ra’yigaas sharci la siiyaa marka la barbar dhigo dacwadaha u dhaxeeya dawladdaha (Contentious cases) oo go’aanada ay Maxkamaddu ka soo saartaa ay waajib ku yihiin in ay fuliyaan dawladdahaasi, ayaa waxa ay haddana leeyihiin saameyn sharci oo aad u wayn, raadna ku yeelata sharciga caalamiga ah iyo cdida ama mawduuca ay khusayso ra’yi bixintaasi. Sharciga caalamiga ah iyo ku dhawaaqida madaxbannaani Maxkamadda Adduunku waxa ay ku falanqaysay arrintan faqraddaha 79-84 ee ra’yiga sharciyeed ee ay siisay Golaha Guud ee Qarammadda Midoobay. Waxa ay Maxkamaddu ka hadashay sida ay u arragto arrinta iyada oo dib u eeegtay taariikhda la xidhiidha dhawaaqyada madaxbannaani (Declarations of independence) ee ay ka soo horjeedsadeen dawladaha laga hoos baxayay, ama laga xoroobayay. Waxa ay Maxkamaddu sheegtay in laga soo bilaabo illaa qarnigii 18-aad ay iska daba imanayeen dhawaaqyada madaxbannaanidda, oo mararka qaarkood ku dhammaanayay in ay ka dhashaan dawladdo cusubi, marar kalena aanay suurto galaynin arrintaasi. Waxase muhiima oo ay Makamaddu sheegtay: In aanay jirin xaalad keliya, sida ay doonto ha ahaatee, oo hab dhaqanka dawladdaha lagala soo dhex bixi karo in ay dawladuhu u tixgaliyeen falka ku dhawaaqidda madaxbanaanida in uu ka soo horjeedo sharciga caalamiga ah. Taas bedelkeed, hab dhaqanka dawladdahu waxa uu si cad u tilmaamyaa gunaanadka ah in aanay ku jirin sharciga caalamiga ah wax diidaya ku dhawaaqida maddaxbanaani ( Faqradda 79-aad). Intaas ka dib waxa ay Maxkammadu ka jaawaabtay saddex doodood oo laga hor jeediyay intii ay socotay ra’yi bixintu. Ta koobaad waxa ay ahayd in ay sharci darro tahay ku dhawaaqida madax banaani dhinac kaliya ahi, iyadda oo arrintani ku dhex qarsoontahay ama lagala soo dhex bixi karo mabda’a mid ahaanshaha dhuleed ( Territorial integrity). Maxkammadu waxa ay qirtay in mid ahaanshaha dhuleed uu yahay mabd’a muhiim ah, oo xataa ku jira Axdiga Qaramadda Midoobay, qodobka 2-aad, faqradiisa afraad iyo waliba go’aanka Golaha Guud ee tirsigiisu yahay 2625(XXV) ee soo baxay 24 October 1970 (Declaration on Principles of International Law concerning Friendly Relations and Co-operation among States in Accordance with the Charter of the United Nations) iyo go’aankii kama dambaysta ahaa ee ka soo baxay shirkii Helisinki , qodobkiisa afraad, ee soo baxay 1 August, 1975 (Final Act of the Helsinki Conference on Security and Co-operation in Europe). Maxkammadu waxa ay sheegtay in ay dhamaan ku jiraan heshiisyadaa iyo go’aamadaa muhiimadda ay leedahay in aan wax faro gelin ah lagu samayn midnimadda dhuleed ee dawladaha, lana ixtiraamo. Laakiin ta muhiimka ah ee ay Maxkamaddu sheegtay waxa ay tahay in mabd’a midnimadda dhuleed uu ku kooban yahay uun heerka xidhiidhka dawladdaha (The sphere of relations between states) ee aanuu khusaynin arrimaha gudaha dawladdaha. Dooda labaad ee ay soo jeediyeen dawladdaha qaar ka qayb qaatay markii dooda Maxkamaddu socotay waxa ay ahayd in uu Golaha Amaanku cambaareeyey muddoyinkii la soo dhaafay ku dhawaaqista madax banaanida, sida go’aamadii Golaha Amaanka uu ka soo saaray Koonfurtii Rhodesia, Waqooyigii Qubrus iyo Jamhuuriyada Srpska. Saddexdaa dhacdaba Golaha Amaanku wuu dhaleeceeyey, isaga oo Golahu diiday dhawaaqoodii ahaa in ay yihiin dawladdo madax banaan. Maxkamaddu waxa ay doodahaa kaga jawaabtay iyada oo sheegtay in saddexda dhacdaba uu Golaha Amaanku wax ku go’aaminayay xaaladdaha dhab ahaan u taagnaa markii dhawaaqyada madaxbanaanindda la samaynayay, arrinta sharci darada ahaydna aanay ahayn dhawaaqa dhinac kaliyaalaha ah ee madax banaanida, laakiin ay ahayd in dhawaaqyadaasi ay ku xidhiidhsanaayeen xoog si sharci daro ah loo isticmaalay iyo iyada oo si ba’an loo jabiyay shuruucda guud ee caalamiga ah. Dooda saddexaad waxa ay la xidhiidhay in dadka reer Kosovo ay xaq u leeyahiin in ay samaystaan dawlad, taas oo ah mid ku imanaysa xuquuqda aayo ka tashiga (The right of self-determination) ama iyaga oo xuquuqdaa dawladnimo kuba helaya waxa lagu sharaxay goosasho daawo noqnonaysa( Remedial secession), marka la eego xaaladahii la soo gudboonaaday dadka reer Kosovo. Maxkamaddu waxa y qirtay in sharciga caalamiga ah ay ku jirto xuquuqda aayo ka tashiga, gaar ahaan dalalka iyo dadyowga aan is xukumin ee laga xoog roonaaday, la qabsaday, ama lagu dul noolyahay( Non-self-governing territories and peoples subject to alien subjugation, domination and exploitation), laakiin in khilaaf ka taagan yahay in xuquuqdaasi ay jirtoba xaaladaha kuwaas ka soo hadha. Wax ay sidoo kale Maxkamadda sheegtay in khilaaf ka jiro in sharciga caalamiga ah ay ku jirto xuquuqda goosasho daawo ah ( remedial secession). Wax ay ku dooday Maxkamaddu in labada arrinba ay dawladahu isku khilaafsan yihiin. Gebogabadii Waxa ay Maxkamaddu ka gaabsatay in ay ka sii hadasho labadaa arrin ee dambe iyada oo ku dhaaftay in ay ka baxsan yihiin su’aasha la waydiiyay. Muhiimadda ra’yigan Maxkamadda Adduunka Inkasta oo sida aan kor ku soo sheegay aanay ahayn ra’ayiyada sharci ee Maxkamadda Addunku qaar ay ku qasban yihiin in ay fuliyaan cida loo soo jeediyaa , hadana waxa ay leeyahiin saamayn balaadhan oo dhanka sharciga caalamiga ah. Hadaba, ra’yigan Maxkammadda waxa ugu muhiimsan marka laga eego dhanka sharciga caalamiga:
Saamaynta Somaliland ee ra’yiga Maxkammadda Addunka ee Kosovo Waxa hubaal ah ra’yiga Maxkammada Adduunku ee madax bannaanida Kosovo uu walaac xoog leh ku ridi doono dalal badan oo ay ku hoos jiraan qowmiyado ama gobolo ku hamiyaya in ay yeehsaan dawlado ay u madax bannaan yihiin. Abdirahman Mohamed (Yussuf) _____________________________________________________________________ We welcome the submission of all articles for possible publication on WardheerNews.com
|